Yaklaşık 2 dakikalık okuma
Masaya bir kitap koyun. Sonra yanına ikinci bir kitap ekleyin. Türkçede “kitap” yerine “kitaplar” diyebilirsiniz. Svahilideyse bu değişiklik ismin sınırlarını aşabilir. Küçük bir önek, bütün cümlede izleyebileceğiniz bir ipucuna dönüşür.
Örüntüyü bulun
Kitabu “kitap”, vitabu “kitaplar” demektir. Bir başka çift: kiti “sandalye”, viti “sandalyeler”. Tekrarlanan ki–vi örüntüsü, isim sınıfları sisteminin bir parçasıdır. Kansas Üniversitesinin Svahili materyallerinde bu ayrım fiilde de görülür: Kiti kilivunjwa “Sandalye kırıldı”, Viti vilivunjwa “Sandalyeler kırıldı” anlamına gelir.
Değişen yalnızca isim değildir; fiildeki ilişkili biçim de değişmiştir. Dilbilgisi, sözcükleri ayrı etiketler olarak bırakmak yerine aralarında bağ kurar.
Çoğul kuralından fazlası
Temel fikir uyumdur: ismin dilbilgisel sınıfı, cümlenin başka yerlerindeki biçimleri etkiler. Farklı dilbilim gelenekleri, benzer sistemler için “cinsiyet” ve “isim sınıfı” terimlerini kullanabilir. Buradaki cinsiyet yalnızca erkeklik veya dişilik değildir. İsimde görünen önekten çok, çevresindeki dilbilgisinde bulunan kanıt önemlidir.
Bir başka Bantu dili olan Zulucada başlangıç için ilgi çekici bir çift vardır: umuntu “kişi”, abantu “insanlar”. Zulucanın sistemi kendi kurallarıyla öğrenilmelidir. Akraba diller bir dilbilgisi fikrini paylaşabilir; bütün sınıfları veya uyum biçimlerini paylaşmaları gerekmez.
Öğrenirken başka bir yol deneyin
Tek tek sözlük maddeleri biriktirmek yerine, küçük bir deftere tekil–çoğul çiftleri ve her biri için bir cümle yazın. Birlikte değişen parçaları işaretleyin. Örüntüyü fark etmek için bütün sınıf tablosunu ezberlemeniz gerekmez.
Bir isim, cümlenin geri kalanıyla kurulan ilişkinin başlangıcı olabilir. Bu bağları duymaya başladığınızda, sözcük listesi yavaşça bir dile dönüşür.
Kaynaklar ve ileri okuma
- University of Kansas — Swahili noun classes
- Greville G. Corbett — Number of Genders
- Mtholeni N. Ngcobo — Zulu noun classes revisited
Stone Town, Zanzibar. © UNESCO / Ron Van Oers, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 IGO. Display crops may vary.
Bu yazıda yer alan diller: Svahili · Zuluca
Sohbete katılın