Yaklaşık 2 dakikalık okuma
Daha kimse konuşmadan, bir sokak tabelası sizi acemi hissettirebilir. Tiflis’te Gürcü yazısı, yavaşlayıp harflerin kendisine bakmaya davet eder. Ama gündelik bir tabelada gördüğünüz biçimler, öykünün yalnızca bir bölümüdür.
Üç dil değil, üç gelenek
Gürcücenin üç tarihî yazı sistemi vardır: Asomtavruli (Mrgvlovani olarak da bilinir), Nushuri ve Mhedruli. UNESCO, bunların birlikte yaşamasını canlı bir kültür olarak tanımlar. Gündelik eğitimde Mhedruli öne çıkarken, daha eski biçimler özellikle Gürcü Ortodoks Kilisesinin uygulamalarında önemini korur.
Gürcistan Ulusal Arşivi, üç sistemle yazılmış el yazmalarını ve tarihî belgeleri sergilemiştir. Bu, onları tanımak için yararlı bir başlangıçtır: üç ayrı dil olarak değil, kendi kullanım alanları bulunan yazı gelenekleri olarak.
Tanıyabileceğiniz ilk sözcük
ა, მ ve ი harfleriyle başlayın: a, m ve i. Şimdi მამა, yani mama sözcüğüne bakın. Gürcücede “baba” demektir. Tanıdık gelen bir ses dizisinin yabancı bir anlam taşıması, yalnızca sesine bakarak tahminde bulunmamak için iyi bir nedendir.
Bir yürüyüşü küçük bir okuma alıştırmasına çevirebilirsiniz. Bir harf seçin, onu birkaç tabelada arayın ve yanındaki harfleri karşılaştırın. Amaç her şeyi bir anda okumak değildir; yabancı görünen şeyleri biraz daha tanınır kılmaktır.
Yazı sistemi, soy ağacı değildir
Gürcüce; Lazca, Megrelce ve Svancayla birlikte Kartvel dilleri ailesindedir. Dil akrabalığı ve yazı sistemi farklı sorulardır. Aynı yazıyı kullanmak iki dili özdeş yapmaz; farklı yazılar kullanmak da akraba olmalarını engellemez.
Yeni bir alfabeyle karşılaştığınızda iki soru sorun: Hangi dil yazılıyor ve harflerin biçimini hangi gelenek şekillendiriyor? Yanıtlar farklı yönlere götürebilir. Keşif de orada başlar.
Kaynaklar ve ileri okuma
- UNESCO — Living culture of three Georgian writing systems
- National Archives of Georgia — Three Writing Systems
- Glottolog — Kartvelian
Linguaphile prototipinden örnek yazı. Fotoğraf: Macsimus Halbertus / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.
Bu yazıda yer alan diller: Gürcüce · Lazca · Megrelce · Svanca
Sohbete katılın